ភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅមជ្ឈឹមបូព៌ា៖ ការវិភាគអំពីសេណារីយ៉ូនៃការប៉ះទង្គិចរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់

នៅក្នុងឆាកនយោបាយអន្តរជាតិ ភាពតានតឹងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់ តែងតែជាប្រធានបទដ៏រសើប និងគ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយ។ ជាមួយនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ស្មុគស្មាញ និងផលប្រយោជន៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយដែលតែងតែផ្ទុយគ្នា លទ្ធភាពនៃការកើនឡើងនូវជម្លោះរហូតដល់កម្រិតយោធាទ្រង់ទ្រាយធំ គឺជាក្តីកង្វល់ដ៏ធំធេងសម្រាប់សហគមន៍អន្តរជាតិ។ ការព្រមានយ៉ាងខ្លាំងក្លា និងការគំរាមកំហែងទៅវិញទៅមក ពីសំណាក់មេដឹកនាំនៃប្រទេសទាំងពីរ តែងតែបង្កើនការភ័យខ្លាចអំពីសេណារីយ៉ូដ៏អាក្រក់បំផុត ដែលអាចនាំទៅរកការផ្ទុះសង្រ្គាមដ៏ធំមួយនៅមជ្ឈឹមបូព៌ា ដែលមានផលប៉ះពាល់ជាសកល។

អត្ថបទនេះនឹងធ្វើការវិភាគស៊ីជម្រៅអំពីភាពតានតឹងដ៏ផុយស្រួយនេះ ដោយពិនិត្យមើលឫសគល់នៃជម្លោះ ប្រភពនៃការកើនឡើងវោហាសាស្ត្រ និងការគំរាមកំហែង រួមទាំងផលវិបាកដ៏ធំធេងដែលអាចកើតមានឡើង ប្រសិនបើសេណារីយ៉ូនៃការប៉ះទង្គិចយោធាទ្រង់ទ្រាយធំបានក្លាយជាការពិត។ យើងនឹងពិចារណាលើផលប៉ះពាល់យោធា សេដ្ឋកិច្ច មនុស្សធម៌ និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយក្នុងតំបន់ និងពិភពលោក ដោយផ្តោតលើការយល់ដឹងពីភាពស្មុគស្មាញនៃបញ្ហានេះ និងសារៈសំខាន់នៃការទូតដើម្បីរក្សាស្ថិរភាព។

ឫសគល់នៃជម្លោះ៖ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃភាពតានតឹងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់

ទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានសម្គាល់ដោយរយៈពេលនៃភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រ និងការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដ៏ជូរចត់។ ដើម្បីយល់ពីភាពតានតឹងបច្ចុប្បន្ន វាចាំបាច់ត្រូវពិនិត្យមើលព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់ៗដែលបានកសាងនូវជម្លោះនេះ។

បដិវត្តន៍អ៊ីស្លាម និងការបែកបាក់ទំនាក់ទំនង

ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរ បានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៧៩* ជាមួយនឹង *បដិវត្តន៍អ៊ីស្លាម នៅអ៊ីរ៉ង់។ មុនពេលនោះ សហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តដ៏សំខាន់របស់របប Shah Mohammad Reza Pahlavi។ បដិវត្តន៍បានផ្តួលរំលំរបបរាជានិយម និងបង្កើតសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមក្រោមការដឹកនាំរបស់ Ayatollah Ruhollah Khomeini ដែលមានមនោគមវិជ្ជាប្រឆាំងលោកខាងលិច ជាពិសេសប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលត្រូវបានគេហៅថា “មារធំ” (The Great Satan)។

ការដណ្តើមចំណាប់ខ្មាំងនៅស្ថានទូតអាមេរិកនៅទីក្រុងតេហេរ៉ង់រយៈពេល ៤៤៤ ថ្ងៃ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងការទូតរវាងប្រទេសទាំងពីរកាត់ផ្តាច់ទាំងស្រុង និងបានបន្សល់ទុកនូវរបួសដ៏ជ្រៅមួយដែលនៅតែបន្តជះឥទ្ធិពលដល់ទំនាក់ទំនងរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក អ៊ីរ៉ង់បានបន្តគោលនយោបាយការបរទេសដែលប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលអាមេរិកនៅមជ្ឈឹមបូព៌ា និងគាំទ្រក្រុមប្រដាប់អាវុធដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភ្នាក់ងារប្រឆាំងផលប្រយោជន៍អាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួន។

កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ និងការដាក់ទណ្ឌកម្ម

មួយវិញទៀត កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ គឺជាប្រភពនៃភាពតានតឹងដ៏សំខាន់មួយទៀត។ ខណៈអ៊ីរ៉ង់អះអាងថា កម្មវិធីរបស់ខ្លួនគឺសម្រាប់គោលបំណងសន្តិភាព សហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួន ជាពិសេសអ៊ីស្រាអែល មានការសង្ស័យថាអ៊ីរ៉ង់កំពុងព្យាយាមអភិវឌ្ឍអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ ការភ័យខ្លាចនេះបាននាំឱ្យមានការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីសំណាក់អង្គការសហប្រជាជាតិ សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប ដែលបានបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់។

នៅឆ្នាំ ២០១៥* កិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ (Joint Comprehensive Plan of Action – JCPOA) ត្រូវបានចុះហត្ថលេខារវាងអ៊ីរ៉ង់ និងមហាអំណាចពិភពលោក (P5+1) ដែលមានគោលបំណងរឹតបន្តឹងកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ជាថ្នូរនឹងការបន្ធូរបន្ថយទណ្ឌកម្ម។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅឆ្នាំ **២០១៨** អតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក *ដូណាល់ ត្រាំ បានសម្រេចចិត្តដកខ្លួនចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ និងដាក់ទណ្ឌកម្មឡើងវិញ ដែលបានធ្វើឱ្យភាពតានតឹងកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងម្តងទៀត។

តួនាទីក្នុងជម្លោះក្នុងតំបន់

អ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏បានប្រឈមមុខដាក់គ្នាតាមរយៈសង្គ្រាមប្រូកស៊ី (proxy wars) ជាច្រើននៅទូទាំងមជ្ឈឹមបូព៌ា ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសដូចជា អ៊ីរ៉ាក់ ស៊ីរី យេម៉ែន និងលីបង់*។ អ៊ីរ៉ង់បានគាំទ្រក្រុមប្រដាប់អាវុធស៊ីអ៊ីតជាច្រើន រួមមាន **Hezbollah** នៅលីបង់ *Houthis នៅយេម៉ែន និងក្រុមជីវពលស៊ីអ៊ីតនៅអ៊ីរ៉ាក់ ដែលត្រូវបានសហរដ្ឋអាមេរិកចាត់ទុកថាជាអង្គការភេរវករ ឬជាកម្លាំងអស្ថិរភាព។ ការប្រកួតប្រជែងដើម្បីឥទ្ធិពលក្នុងតំបន់នេះបានបង្កើតឱ្យមានបណ្តាញនៃជម្លោះដែលធ្វើឱ្យស្ថានភាពកាន់តែស្មុគស្មាញ និងបង្កើនលទ្ធភាពនៃការប៉ះទង្គិចដោយផ្ទាល់។

ការកើនឡើងនៃវោហាសាស្ត្រ និងការគំរាមកំហែង

នៅក្នុងបរិបទនៃភាពតានតឹងប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ ការផ្លាស់ប្តូរវោហាសាស្ត្រដ៏ខ្លាំងក្លារវាងមេដឹកនាំនៃប្រទេសទាំងពីរបានក្លាយជារឿងធម្មតា។ ការគំរាមកំហែងទៅវិញទៅមក មិនត្រឹមតែជាពាក្យសំដីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងឆ្លុះបញ្ចាំងពីការត្រៀមលក្ខណៈយោធា និងការប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការការពារផលប្រយោជន៍រៀងៗខ្លួន។

ការព្រមានរបស់អតីតប្រធានាធិបតីត្រាំ និងផលប៉ះពាល់

អតីតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកដឹកនាំដែលមានវោហាសាស្ត្រត្រង់ៗ និងមិនលាក់លៀម។ ក្នុងអំឡុងពេលកាន់តំណែងរបស់លោក លោកបានចេញការព្រមានជាច្រើនដងទៅកាន់អ៊ីរ៉ង់ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងសន្តិសុខរបស់លោកផ្ទាល់ និងផលប្រយោជន៍អាមេរិក។ ការគំរាមកំហែងដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយបានកើតឡើង នៅពេលដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់អ៊ីរ៉ង់បានរាយការណ៍អំពីលទ្ធភាពនៃការសងសឹកប្រឆាំងនឹងលោកត្រាំចំពោះទង្វើរបស់លោកលើអ៊ីរ៉ង់ ជាពិសេសការធ្វើឃាតឧត្តមសេន

(| By Media Team Kh)